Het Colosseum: geschiedenis, gladiatoren en weetjes

Kort antwoord: het Colosseum werd begin jaren 70 na Christus gebouwd in opdracht van keizer Vespasianus, als gratis publiek geschenk aan Rome, betaald met buit uit de verovering van Judea, en in 80 na Christus geopend door zijn zoon Titus met 100 dagen spelen. Het werd zo’n vier eeuwen gebruikt voor gladiatorengevechten en dierenjachten, raakte daarna in verval door aardbevingen en steenroof, en kreeg dankzij behoud vanaf de 18e eeuw en later archeologisch herstel de staat waarin bezoekers het nu zien.

Waarom het is gebouwd

Na de uitspattingen die met Nero’s bewind verbonden waren, wilden de Flavische keizers een publiek monument dat iets teruggaf aan Rome in plaats van aan het privéplezier van een keizer. Vespasianus liet het amfitheater bouwen op de plek van Nero’s drooggelegde privémeer, grotendeels betaald met de buit van de Romeinse overwinning in de Joodse Oorlog, waaronder de plundering van Jeruzalem in 70 na Christus. Het was ontworpen als gratis gebouw van de stad: een bewust contrast met Nero’s privé-uitspattingen.

Bouw en opening

De bouw liep de hele jaren 70 na Christus door onder Vespasianus en zijn zoon Titus, die het voltooide amfitheater in 80 na Christus opende met 100 dagen spelen: gladiatorengevechten, geënsceneerde jachten op exotische dieren en in de eerste jaren, voordat het ondergrondse hypogeum was gebouwd, zelfs nagespeelde zeeslagen op een onder water gezette arenavloer. Een derde Flavische keizer, Domitianus, voltooide de bovenste ring en voegde het hypogeum toe: het netwerk van ondergrondse gangen en liftmechanismen waarmee dieren en vechters van onder de arenavloer konden verschijnen.

Wat er binnen gebeurde

Zo’n vier eeuwen lang waren er in het Colosseum gladiatorengevechten, publieke dierenjachten (venationes) en executies die als publiek spektakel werden opgevoerd, voor naar schatting 50.000 tot 80.000 toeschouwers, afhankelijk van het evenement en de zitindeling. De gladiatorenspelen werden begin 5e eeuw officieel beëindigd, terwijl de dierenjachten doorgingen tot in de 6e eeuw; daarna was het oorspronkelijke doel van het gebouw voorbij.

Waarom het een ruïne werd

Door de neergang van Rome verloor het Colosseum de middelen en het doel die het in stand hadden gehouden. Aardbevingen, met de meeste schade in 1349, lieten een deel van de buitenring instorten. Eeuwenlang werden steen en marmer daarna gewonnen voor andere gebouwen in heel Rome, waaronder kerken en paleizen, terwijl het terrein afwisselend diende als woonruimte, werkplaatsen en in feite zelfs als steengroeve. Het grootschalig weghalen van materiaal stopte pas in de 18e eeuw, toen paus Benedictus XIV de plek wijdde aan de nagedachtenis van christelijke martelaren van wie men geloofde dat ze er waren gestorven, waarmee verdere steenroof in feite werd tegengehouden.

Hoe het er nu uitziet

Sinds de 18e eeuw is er in het Colosseum steeds archeologisch werk en restauratie gedaan, waaronder de reconstructie van een deel van de arenavloer, zodat bezoekers nu kunnen staan waar de oorspronkelijke vloer ooit lag. Het staat op de Werelderfgoedlijst van UNESCO (als onderdeel van het historische centrum van Rome) en is een van de meest bezochte monumenten ter wereld. Wil je de gladiatorengeschiedenis hierboven meteen omzetten in een bezoek: de gids over het ondergrondse Colosseum op deze site behandelt precies de ruimtes van het hypogeum die hier beschreven staan.